T-X (lotnictwo) – Wprowadzenie
Program T-X to inicjatywa mająca na celu wyłonienie nowego samolotu szkolno-treningowego dla Wojsk Lotniczych Stanów Zjednoczonych, który ma zastąpić wysłużony model Northrop T-38 Talon. Już w 2003 roku rozpoczęto prace nad sformułowaniem wymagań dla nowej maszyny, której celem jest przygotowanie przyszłych pilotów do obsługi nowoczesnych myśliwców piątej i szóstej generacji. Z perspektywy czasu można dostrzec, że proces ten był skomplikowany i pełen wyzwań, które na przestrzeni lat wpływały na harmonogram oraz wymagania dotyczące nowego szkoleniowego samolotu.
Historia programu T-X
W 2003 roku rozpoczęto prace nad następcą T-38 Talon, który był w służbie od lat 60. XX wieku. W miarę upływu czasu, władze US Air Force zrozumiały, że modernizacja istniejącego modelu nie wystarczy, aby sprostać wymogom nowoczesnego szkolenia pilotów. Zaplanowano, że nowy samolot trafi do jednostek wojskowych w 2020 roku, kiedy to najstarsze T-38 miałyby 60 lat służby. Choć T-38 przeszedł pewne modernizacje, takie jak wprowadzenie tzw. szklanego kokpitu, jego właściwości lotne i wyposażenie elektroniczne były już zbyt przestarzałe.
W początkowym etapie oczekiwano, że producent zostanie wybrany do 2012 roku. Jednak formalne wymagania techniczne zostały ogłoszone dopiero 20 marca 2015 roku. Pierwsza gotowość operacyjna nowego samolotu zaplanowana jest na 2024 rok, co pokazuje jak złożony i czasochłonny był cały proces. US Air Force oszacowało zapotrzebowanie na około 350 egzemplarzy nowego samolotu, a w przyszłości mogą pojawić się zamówienia na dodatkowe wersje, w tym bojowe czy dla marynarki wojennej.
Uczestnicy programu T-X
W programie T-X brało udział kilka znaczących firm lotniczych, które zaprezentowały swoje projekty nowych samolotów.
Boeing i Saab
Jednym z głównych uczestników przetargu była firma Boeing we współpracy z szwedzkim Saabem. Nowa konstrukcja została częściowo ujawniona w sierpniu 2016 roku i obejmowała jednosilnikową maszynę z podwójnym statecznikiem pionowym. Publiczna prezentacja odbyła się 13 września tego samego roku, a pierwszy lot miał miejsce 20 grudnia 2016 roku.
Leonardo
Innym istotnym graczem w programie była włoska firma Leonardo, która zaproponowała model T-100 oparty na samolocie M-346 Master. Początkowo Leonardo planowało współpracować z firmą Raytheon, jednak w styczniu 2017 roku obie firmy zerwały współpracę i Leonardo postanowiło wystartować w przetargu samodzielnie.
Lockheed Martin
Kolejnym uczestnikiem programu była firma Lockheed Martin z projektem T-50A Golden Eagle. Był to kompleksowo zmodernizowany wariant tego samolotu, wyposażony m.in. w odbiornik paliwa do tankowania w locie oraz kabinę o nowoczesnej architekturze. Pierwszy lot wykonano 2 czerwca 2016 roku z Markiem Wardem za sterami. Model T-50 od początku był projektowany jako następca T-38.
Sierra Nevada Corporation i Turkish Aerospace Industries
Sierra Nevada Corporation we współpracy z Turkish Aerospace Industries pracowało nad nowym samolotem o konstrukcji kompozytowej, roboczo nazwanym Freedom Trainer. Ten projekt ma na celu połączenie nowoczesnych technologii z efektywnością kosztową.
Stavatti Aerospace i Northrop Grumman
Stavatti Aerospace zapowiedziało udział w przetargu z konstrukcją opartą na prototypie cywilnego odrzutowca Javelin z 2006 roku. Ponadto Northrop Grumman opracowało nową konstrukcję oznaczoną jako Model 400 we współpracy z BAE Systems. Maszynę po raz pierwszy zaprezentowano nieoficjalnie publicznie 19 sierpnia 2016 roku na lotnisku Mojave w Kalifornii. Napędzany jedynym silnikiem General Electric F404-GE-102D model ostatecznie został wycofany z przetargu na początku lutego 2017 roku.
Rezygnacje i zmiany w składzie uczestników
Pierwotnie w przetargu miał także brać udział General Dynamics jako główny oferent proponujący model T-100. Zrezygnował również Textron AirLand ze swoim samolotem Scorpion oraz konsorcjum BAE Systems, które miało przedstawiać Hawka.
Rozstrzygnięcie przetargu
27 września 2018 roku ogłoszono wyniki przetargu, a zwycięzcą zostały konstrukcje Boeinga i Saaba. To oznaczało kolejny krok w kierunku wdrożenia nowego samolotu szkolno-treningowego, który ma spełniać potrzeby współczesnych sił powietrznych USA.
Znaczenie programu T-X
Program T-X ma kluczowe znaczenie dla przyszłości szkolenia pilotów wojskowych w Stanach Zjednoczonych. Nowy samolot nie tylko zastąpi wysłużone T-38 Talon, ale także dostosuje program szkoleniowy do realiów współczesnego pola walki oraz technologii używanych w nowoczesnych myśliwcach. Zastosowanie zaawansowanych systemów awioniki oraz realistycznego symulowania warunków walki powietrznej przyczyni się do lepszego przygotowania pilotów do operacji bojowych.
Zakończenie
Program T-X stanowi ważny krok naprzód w zakresie szkolenia pilotów dla amerykańskich sił powietrznych. Wybór Boeinga i Saaba jako wykonawców projektu to nie tylko potwierdzenie ich kompetencji technologicznych, ale także odpowiedź na rosnące potrzeby związane z bezpieczeństwem narodowym USA. Nowy samolot szkol
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).