Wstęp
Archiwum Narodowe w Krakowie (ANK) jest kluczową instytucją, która odgrywa istotną rolę w zachowywaniu pamięci narodowej oraz ochronie dziedzictwa kulturowego Polski. Jako archiwum państwowe, ANK gromadzi, przechowuje i udostępnia zbiory archiwalne, które odzwierciedlają historię regionu oraz kraju. Jego działalność sięga 1878 roku, kiedy to powstało jako Archiwum Krajowe Aktów Grodzkich i Ziemskich. W ciągu swojej ponad 140-letniej historii ANK przeszło wiele zmian, zarówno w zakresie struktury organizacyjnej, jak i lokalizacji. W 2012 roku instytucja przyjęła obecną nazwę – Archiwum Narodowe w Krakowie, co podkreśliło jej znaczenie na mapie archiwalnej Polski.
Dzieje Archiwum
Początek działalności Archiwum Narodowego w Krakowie datuje się na 2 września 1878 roku, kiedy to zainaugurowano pracę Archiwum Krajowego Aktów Grodzkich i Ziemskich. Od tego momentu instytucja stopniowo rozwijała swoje zasoby oraz zakres działalności. W latach 1919–1936 funkcjonowało jako Archiwum Ziemskie, a od 1936 roku przyjęło nazwę Archiwum Państwowe w Krakowie. W tym samym czasie Rada Miasta Krakowa, działając na podstawie uchwały z 1887 roku, ustanowiła również Archiwum Aktów Dawnych Miasta Krakowa.
W 1951 roku Archiwum Aktów Dawnych zostało włączone do sieci archiwów podległych Naczelnemu Dyrektorowi Archiwów Państwowych, a rok później stało się częścią Archiwum Państwowego w Krakowie. Przełomowym momentem w historii ANK był rok 2012, kiedy to na mocy decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego instytucja została przekształcona w Archiwum Narodowe w Krakowie. Ta zmiana miała na celu podkreślenie roli archiwum jako ważnego ośrodka badań nad historią i kulturą Polski.
Nowa siedziba i rozwój infrastruktury
W 2013 roku podjęto decyzję o budowie nowej siedziby dla Archiwum Narodowego w Krakowie. Działkę pod nowy budynek pozyskano od Agencji Mienia Wojskowego. Kamień węgielny został wmurowany 8 czerwca 2018 roku, a zakończenie budowy miało miejsce 29 maja 2020 roku. Nowa siedziba archiwum znajduje się przy ulicy Rakowickiej i składa się z dwóch segmentów: magazynowego oraz biurowego, a jej powierzchnia wynosi 14 000 m².
Inauguracja nowej siedziby odbyła się 30 września 2020 roku i stanowiła istotny krok w kierunku modernizacji infrastruktury archiwalnej. Przeniesiono wtedy zbiory z ekspozytury w Spytkowicach oraz pięciu innych lokalizacji w Krakowie. Nowoczesna architektura oraz odpowiednie warunki przechowywania zbiorów mają na celu zapewnienie bezpieczeństwa materiałom archiwalnym oraz ułatwienie ich udostępniania badaczom i zainteresowanym osobom.
Struktura organizacyjna i oddziały
Archiwum Narodowe w Krakowie ma swoją centralę oraz kilka oddziałów zamiejscowych. Siedziba Dyrekcji Archiwum mieści się przy ulicy Rakowickiej 22E. W ramach ANK funkcjonują różne oddziały, które specjalizują się w określonych rodzajach akt:
- Oddział I: akta staropolskie grodzkie i ziemskie, archiwa rodów i rodzin.
- Oddział II: akta administracji państwowej ogólnej i specjalnej, sądownictwa z XIX i XX wieku.
- Oddział III: akta miasta Krakowa, samorządu terytorialnego oraz organizacji społecznych.
- Oddział IV: akta najnowsze po 1945 roku oraz jednostek gospodarczych z XIX i XX wieku.
- Oddział V: materiały kartograficzne i dokumentacja techniczna.
- Oddział VI: nadzór nad narastającym zasobem archiwalnym.
- Oddział VII: sprawy organizacyjne i administracyjne.
- Oddział VIII: konserwacja oraz zabezpieczanie zasobu archiwalnego.
Dodatkowo ANK dysponuje trzema oddziałami zamiejscowymi: w Bochni, Nowym Sączu oraz Tarnowie, a także dwoma ekspozyturami: w Spytkowicach oraz Nowym Targu. Oddziały te umożliwiają szerszy dostęp do zbiorów archiwalnych mieszkańcom regionu Małopolski oraz promują lokalne dziedzictwo kulturowe.
Zasoby archiwalne
Archiwum Narodowe w Krakowie przechowuje bogaty zbiór materiałów archiwalnych. Na koniec grudnia 2012 roku zasoby te obejmowały aż 5015 zespołów i zbiorów archiwalnych o długości 22870,67 mb oraz ponad 1,4 miliona jednostek inwentarzowych. Zbiory te obejmują dokumenty urzędowe, akta sądowe, materiały dotyczące działalności społecznej oraz wiele innych cennych źródeł historycznych.
Dzięki współczesnym technologiom ANK stara się również digitalizować swoje zbiory, co pozwala na ich łatwiejsze udostępnianie badaczom oraz osobom zainteresowanym historią. Digitalizacja zminimalizowała ryzyko uszkodzenia oryginalnych dokumentów podczas ich użytkowania oraz ułatwiła dostęp do nich dla szerszej publiczności.
Zadania Archiwum Narodowego
Zadania realizowane przez Archiwum Narodowe w Krakowie są różnorodne i obejmują szereg działań mających na celu kształtowanie państwowego zasobu archiwalnego oraz dbanie o jego właściwe przechowywanie. Do najważniejszych obowią
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).